ಶಿವಮೊಗ್ಗ ; ಮನೆಗೊಂದು ಹಾವು ನುಗ್ಗಿದರೆ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮೊದಲು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳವನ್ನಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯನ್ನಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ‘ಉರಗ ಸಂರಕ್ಷಕರನ್ನು’ (Snake Rescuers). ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದು, ಉಚಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಂಭಾವನೆಗೆ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಬಿಡುವ ಈ ಜೀವ ರಕ್ಷಕರು ಇಂದು ‘ಕಾನೂನಿನ ಭಯ’ದಿಂದ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು 2022ರ ಎಸ್ಒಪಿ (SOP) ನಿಯಮಗಳು!
ಕಾನೂನು ಹೇಳುವುದೇನು?
ಹಾವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುರಿತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು 2022 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು (Standard Operating Procedure – SOP) ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದು, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ‘ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ’ (ID Card) ಪಡೆಯದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾವುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಇಲ್ಲದೆ ಹಾವು ಹಿಡಿದರೆ, ಅದು 1972 ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ (Wildlife Protection Act) ಸೆಕ್ಷನ್ 9 ಮತ್ತು 12 ರ ಅಡಿ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ‘ಬೇಟೆ’ (Hunting) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಮೀನು ರಹಿತ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ ದಾಖಲಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರುತ್ತಿರುವ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ!
ಕಾನೂನು ಇಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯೇ ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. 2022ರಲ್ಲಿ ನಿಯಮ ಜಾರಿಯಾದರೂ, ರಾಜ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಉರಗ ರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತ ‘ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ’ ವಿತರಿಸಿಲ್ಲ. ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಐಡಿ ಕಾರ್ಡ್ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆಮೆಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಆದರೆ, ಎಲ್ಲಾದರೂ ಹಾವುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಸ್ವತಃ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೇ ಇದೇ ಐಡಿ ಕಾರ್ಡ್ ಇಲ್ಲದ ಖಾಸಗಿ ಉರಗ ಸಂರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಸಹಾಯ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮದೇ ಎಸ್ಒಪಿ ಪ್ರಕಾರ ಐಡಿ ಕಾರ್ಡ್ ಇಲ್ಲದವರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಯಮವಿದ್ದರೂ, ಇಲಾಖೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಖಾಸಗಿಯವರನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು, ಆಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಯ ದ್ವಂದ್ವ ನೀತಿ :
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉರಗ ರಕ್ಷಕರು ಹಾವು ಹಿಡಿಯುವ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದರೆ, ಕೆಲವು ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು (Activists) ನೇರವಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ದೂರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಸರಳ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ:
“2022 ರ ಎಸ್ಒಪಿ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಇಲ್ಲದವರು ಹಾವು ಹಿಡಿಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಇವರು ಹಾವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಿಡಿದರು? ಇವರ ಮೇಲೆ ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಿ.”
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಸಲಿ ನಾಟಕ ಶುರುವಾಗುವುದು!
ಸ್ವತಃ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೇ ನಿಂತು ಹಾವು ಹಿಡಿಸಿದ್ದರೂ, ದೂರು ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಅವರು ಉರಗ ರಕ್ಷಕರ ಬೆನ್ನಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. “ನಾವೇ ಕರೆಸಿ ಹಾವು ಹಿಡಿಸಿದೆವು” ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ತಮ್ಮದೇ ಎಸ್ಒಪಿ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಆರೋಪ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತಾವು ಬಚಾವಾಗಲು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಅಮಾಯಕ ಉರಗ ರಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆಯೇ ತನಿಖೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ! ಜೀವ ಉಳಿಸಲು ಹೋದವರ ಮೇಲೆ ‘ಬೇಟೆಗಾರ’ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಭಯದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಉರಗ ರಕ್ಷಕರು :
ಈ ಕಾನೂನಿನ ಕುಣಿಕೆಗೆ ಹೆದರಿ ಅನೇಕ ನುರಿತ ಉರಗ ರಕ್ಷಕರು ಇದೀಗ ಹಾವು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜನರಿಂದ ನಿತ್ಯ ಹತ್ತಾರು ಕರೆಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ, “ಹೋದರೆ ಎಲ್ಲಿ ಕೇಸು ಬೀಳುತ್ತದೆಯೋ” ಎಂಬ ಭಯ ಅವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಮುಂದೇನು? ಪರಿಹಾರವೇನು?
ಉರಗ ರಕ್ಷಕರು ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಭಯಭೀತರಾಗುವ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹಾವುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ತಕ್ಷಣ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ವಿತರಣೆ:
ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಕೂಡಲೇ ನುರಿತ ಉರಗ ರಕ್ಷಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ ಅಧಿಕೃತ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ (ID Card) ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ:
ಐಡಿ ಕಾರ್ಡ್ ನೀಡುವವರೆಗೆ, ಇಲಾಖೆಯ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಹಾವು ಹಿಡಿಯುವ ರಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕೇಸು ದಾಖಲಿಸದಂತೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಬೇಕು.
ಸಮನ್ವಯತೆ:
ದೂರುಗಳು ಬಂದಾಗ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಇಲಾಖೆ ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಉರಗ ರಕ್ಷಕರಿಗೂ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ಹಾವುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಹೊಣೆ. ಆದರೆ, ಆ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಉರಗ ರಕ್ಷಕರನ್ನೇ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರೋಧನ ಕೇಳುವವರು ಯಾರು? ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
